اقدامات عملی ترویج با هدف احیا و توسعه منابع طبیعی:

- بالابردن فرهنگ عمومی در جهت استفاده صحیح از منابع طبیعی در قالب طرح های آموزشی از قبیل ایجاد کلاس های آموزشی در این زمینه و همچنین کمک گرفتن از فرهنگ عامه افراد به خصوص تعالیم دین مبین اسلام در جهت احیاي منابع طبیعی.

- بالابردن آگاهی افراد نسبت به پیامدهای ناگوار و جبران ناپذیر تخریب منابع طبیعی در قالب های طرح های ترویجی و آموزشی و ملی مشارکت آنان.

- برنامه ریزی دقیق در امر توسعه منابع طبیعی و انجام تحقیقات گسترده در این زمینه با کمک گرفتن از مشارکت مردمی در جهت طرح های احیا.

- اجرای تحقیقی ترویجی در زمینه منابع طبیعی همچون نهال کاری در سطح وسیع و یا به زیر کشت بردن دامنه های شیب دار با مشارکت وسیع بهره برداران و القاي این نکته که منابع طبیعی متعلق به خود مردم است و حفاظت و توسعه آنها نیز با مشارکت مردم انجام شود.

- آموزش روستايیان و جنگل نشینان و به طورکلی افراد در تماس با منابع طبیعی در زمینه استفاده بهینه و صحیح از منابع طبیعی با استفاده از روش های مختلف آموزشی رایج در فرآیند آموزشی ترویج.

- نشر فواید احیا و توسعه منابع طبیعی و آگاهی دادن نسبت به عوارض ناشی از تخریب این ثروت های خدادادی توسط افراد ذی نفوذ همچون شورای محل و ائمه جمعه و جماعات.

-گنجاندن برنامه های مربوط به احیا و توسعه منابع طبیعی در قالب برنامه های درسی در سطوح و مقاطع مختلف آموزشی.

- شرکت دادن بیش از پیش بهره برداران در امر تحقیق و اجرای طرح های ترویجی جهت احیا و توسعه منابع طبیعی از طرق مختلف همچون تشکیل گروه های سازندگی.

-انتخاب با افراد خبره و ممتاز همچون دامداران یا کشاورزان و روستايیان پیشرو و تشویق و ترغیب آنها جهت همکاری با سایر بهره برداران در جهت حفظ و احیا و توسعه منابع طبیعی.

جلب مشارکت بیش از پیش مردم اعم از روستايیان و جنگل نشینان و سایر نیروهای داوطلب همچون بسیجیان، سربازان و سایر اقشار در جهت انجام طرح های احیا و توسعه منابع طبیعی.

نمودار شماره 1- مهم ترین روش های آموزشی در ترویج و از بخش های تشکیل دهنده آنها  

روش آموزش انفرادی	روش آموزش گروهی	روش آموزش انبوهی
ملاقات در مزرعه و خانه با کشاورز	نمایش طریقه ای	رسانه های چاپی
دیدار با کشاورزان در اداره ترویج	نمایش نتیجه ای	روزنامه
دیدار برای کسب اطلاعات توسط مروج	برگزاری مسابقه	روزنامه دیواری
تماس های غیر رسمی	گردش صحرايی	تخته سیاه خبری
کشاورز نمونه	روز مزرعه	خبرنامه
استفاده از پرچم صحرايی	بحث های غیر رسمی	نشریات تک برگی
ارتباطات انفرادی	ایراد سخنرانی	نشریات اطلاعاتی تاشو
(تلفن، دورنگار، نامه و پیامک)	پانل	حقیقت نامه
و دیگر شیوه های رایج آموزشی	دیالوگ	رادیو
به صورت چهره به چهره بین	سمپوزیوم	تلویزیون
کشاورز و مروج	سمینار	تلویزیون آموزشی
	کلینیک	انواع پروژکتور
	کارگاه های آموزشی	تصاویر متحرک
	طوفان اندیشه	اسلاید
	شور همگانی	فیلم استریپ
	گروه بحث	پروژکتور اورهد (ترانسپارنت)
	گروه تیم مستمع	پوسترها
	بازی های شبه واقعی	نمایشگاه ها
	ایفای نقش	سیستم جهانی فن آوری اطلاعات و ارتباطات
	رویدادهای مهم و خطیر	(اینترنت)
	دیگر شیوه های رایج آموزش گروهی	شبکه های آموزش مجازی

 

نتیجه گیری:

بعد از مروری اجمالی به سوابق ترویج در جهان و ایران و پرداختن به اهمیت منابع طبیعی به عنوان پشتوانه بخش کشاورزی به علل عمده تخریب منابع طبیعی اشاره شد که با توجه به آن که اکثر تخریب های بی رویه در امر منابع طبیعی توسط انسان صورت می گیرد و به طورکلی  انسان به عنوان مهم ترین عامل تخریب منابع طبیعی به شمار می آید و از طرف دیگر با توجه به محور بودن انسان در طرح های آموزشی و ترویجی نیازآن می رود که برای آگاه سازی و ارتقاي فرهنگ عمومی در میان افراد به خصوص در میان بهره برداران و افراد در تماس مداوم با منابع طبیعی در امر حفظ و احیا و توسعه منابع طبیعی از ترویج به عنوان یک فرآیند آموزشی استفاده موثر به عمل آید. ترویج بعد از موفقیت خود در بسیاری از کشورها و در بسیاری از طرح ها و با توجه به همه گیر بودن فعالیت های آموزشی آن و غیر رسمی بودن طرح ها و فعالیت های آموزشی، نوبت آن رسید تا رسالتی نوین را عملی كند و آن هم  حفظ و احیاي توسعه منابع طبیعی می باشد و این مسوولیت مهم میسر نمی شود مگر با توجه به قرار دادن اصول بنیادین و پایه های علمی این مکتب آموزشی یعنی ارتباط تنگاتنگ تحقیق، آموزش، ترویج، مشارکت مردمی، احترام به فرهنگ و آداب و رسوم محلی، استفاده همه گیر از تکنولوژی آموزشی، دخالت افراد در سرنوشت خودشان و سایر مواردکه به یقین با کمک گرفتن از اصول و قواعد و همچنین ارايه و تدوین سیاست های دقیق در امر حفاظت و توسعه منابع طبیعی در راستای نیازهای بهره برداران می تواند ما را به هدفی که داریم یعنی حفظ و احیا و توسعه منابع طبیعی رهنمون سازد. همچنین با توجه به حساسیت های موجود در امر حفظ و احیا و توسعه منابع طبیعی به عنوان ذخایر ملی طبیعی کشور و پشتوانه بودن آن برای بخش کشاورزی که متولی امر تغذیه کشور می باشد و ارزش حیاتی آن برای کشور ترویج و فعالیت های ترویجی به عنوان مهم ترین عوامل در حفظ، احیا و  توسعه منابع طبیعی به شمار می روند که باید بیش از پیش جدی گرفته شوند.

 

پیشنهادات:

با توجه به سلسله مطالبی که در بخش های قبلی درباره فرآیند آموزش ترویج، اهمیت حفظ و احیا و توسعه منابع طبیعی، علل تخریب این منابع، نقش آموزش ترویج در حفظ و احیا و توسعه این منابع، به آن پرداخته شد. پیشنهادات زيرجهت حفظ و احیاي توسعه منابع طبیعی با عنایت به فرآیند آموزشی ترویج ارايه می شود. باشد که مورد توجه متولیان امور به خصوص منابع طبیعی قرار گیرد:

1- اتخاذ سیاست های حمایتی از افراد در تماس با منابع طبیعی به طوری که منابع طبیعی را مورد تاخت و تاز قرار ندهند.

2- تحقیقات گسترده و همه جانبه در جهت یافتن جدید ترین روش های آموزش ترویجی جهت بالا بردن سطح دانش و آگاهی افراد در تعامل با منابع طبیعی.

3- تحقیقات گسترده و پژوهش های عمیق و کاربردی در جهت شناخت راه ها جهت تسریع در جلوگیری از تخریب منابع طبیعی با مشارکت مردمی.

4- بها دادن بیش از پیش فرآیند آموزشی ترویج در امر آگاه سازی مردم در جهت حفظ و نگهداری از این منابع ملی با توجه به اصول آموزشی آن.

5- ایجاد کلاس های آموزشی و ترویجی در بین روستايیان و جنگل نشینان و به طورکلی افراد در تماس با منابع طبیعی نسبت به عواقب ناگوار تخریب منابع طبیعی با استفاده انواع و اقسام روش های آموزشی و همچنین کمک گرفتن از تازه ترین وسایل دیداری و شنیداری در این موارد. 6- انتخاب افراد خبره و ذی نفوذ در میان افراد در تماس با منابع طبیعی همچون کشاورزان، دامداران، روستايیان و کمک گرفتن از آنها جهت انجام طرح های تحقیقاتی دامی جنگل، مرتع، بیابان زدایی، کویر زدایی و به طور کلی منابع طبیعی.

7- کمک گرفتن از بعضی افراد و دارای صلاحیت های فرهنگی همچون شوراهای اسلامی و ائمه جمعه و جماعات در جهت ترویج منابع طبیعی.

8- گنجاندن درس هایی در مورد حفظ و احیا و توسعه منابع طبیعی در برنامه های درسی در سطوح مختلف آموزشی و مقاطع گوناگون تحصیلی.

9-ایجاد و گسترش دبیرستان های منابع طبیعی جهت تربیت تکنسین ها و مروجین دلسوخته و متعدد منابع طبیعی جهت آموزش افراد برای حفظ و احیا و توسعه منابع طبیعی.

 10- پخش برنامه ها و گزارش های متعدد در مورد اهمیت و ارزش منابع طبیعی و عوارض ناگوار تخریب آن از طریق وسایل ارتباط جمعی همچون رادیو، تلویزیون و دیگر رسانه های انبوهی.

11- تهیه و تدوین انواع و اقسام نشریات ترویجی جهت استفاده عموم در جهت حفظ و احیا و توسعه منابع طبیعی و منعکس كردن عواقب تخریب منابع طبیعی و حفاظت و نگهداری از این منابع در روزنامه ها و مجلات و بولتن های تخصصی و عمومی.

12- کمک گرفتن از همکاری های سایر نهادها و ارگان ها در جهت حفاظت و توسعه هرچه بیشتر منابع طبیعی.

13- تهیه و تدوین قوانین و مقررات قاطع و جامع در امر حفاظت و توسعه منابع طبیعی و مشارکت تمامی افراد جهت اجرای این قوانین.

14- ایجاد و توسعه خدمات زیر بنايی در جهت توسعه منابع طبیعی همچون تاسیس موسسه های تولید بذر و نهال به خصوص گیاهان سریع الرشد در جهت کویر زدايی و احیاي جنگل ها.

15- سرانجام تغییر نام سازمان جنگل ها و مراتع به سازمان حفظ و توسعه منابع طبیعی و تجدید نظر در شرح وظایف آن.

 

منابع:  

1- سلمانزاده، سیروس. مقدمه ای بر آموزش ترویج. انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز. ترجمه.

2- شهبازی، اسماعیل. رهیافتی نو در تحقیق پیوند بنیانی فعالیت های تحقیقی ترویج در جریان توسعه کشاورزی ایران، گزارش ششمین سمینار علمی ترویج کشاورزی کشور. مشهد. انتشارات سازمان  ترویج کشاورزی.

 

نورالله نظری قهفرخی